“Yaşayan fosil” olarak tanımlanan Grönland köpekbalığı, yavaş ömür döngüsü ve gizemli biyolojisi sayesinde bilimsel araştırmaların odağında yer alıyor. Uzun yıllar boyunca bu cinsin yaşı sadece kestirim edilebiliyordu. Lakin yapılan çalışmalar, bilinenlerin çok ötesinde sonuçlar ortaya koydu.
BİLİM DÜNYASINI SARSAN ARAŞTIRMA
2016 yılında Kopenhag Üniversitesi’nden deniz biyologları tarafından yürütülen kapsamlı araştırma, Grönland köpekbalıklarının (Somniosus microcephalus) sanılandan çok daha uzun yaşadığını kanıtladı. Science mecmuasında yayımlanan bulgulara nazaran, incelenen bireylerin en az 272 yıl yaşadığı, kimi örneklerin ise 400 ila 500 yıl ortasında bir ömre sahip olabileceği belirlendi. Bu sonuçlar, Grönland köpekbalığını sırf denizlerin değil, tüm hayvanlar âleminin en uzun yaşayan omurgalısı pozisyonuna taşıdı.
YAŞIN SIRRI GÖZLERDE SAKLI
Araştırmacılar, yaş tespiti için alışılmış usullerin dışına çıktı. Kemikli balıklarda kullanılan klasik yaş tayini teknikleri, bu tıp için işe yaramıyordu. Bunun üzerine bilim insanları, köpekbalıklarının göz merceklerine odaklandı.
Deniz biyoloğu Julius Nielsen ve grubu, 28 dişi Grönland köpekbalığının göz merceğini inceleyerek radyokarbon tarihleme sistemini kullandı. Göz merceğinin merkezi, canlı anne karnındayken oluşuyor ve ömür boyunca değişmeden kalıyor. Bu sayede, köpekbalıklarının doğduğu devir yüksek doğrulukla hesaplanabiliyor. 1950’li yıllardaki nükleer denemelerin atmosferde bıraktığı radyokarbon izleri referans alınarak yapılan ölçümler, en büyük bireyin yaklaşık 400 yaşında olduğunu ortaya koydu.
150 YAŞINDA CİNSEL OLGUNLUK
Araştırmanın en dikkat cazip bulgularından biri de Grönland köpekbalığının üreme döngüsü oldu. Bu dev canlılar, lakin 150 yaşına geldiklerinde cinsel olgunluğa ulaşıyor. Son derece yavaş büyüyen tıp, yılda sadece birkaç santimetre uzuyor. Uzmanlara nazaran bu durumun temel nedeni, Arktik sularının çok soğuk ortamına ahenk sağlamış yavaş metabolizma yapısı. Bu özellik, uzun ömrün anahtarı olarak görülüyor.
ARKTİK EKOSİSTEMİNİN KAPALI HÜKÜMDARI
Kuzey Atlantik’in en üst seviye yırtıcılarından biri olan Grönland köpekbalığı, ekosistemde kritik bir role sahip. Lakin uzun yıllar boyunca bu değer göz arkası edildi. Julius Nielsen, her yıl binlerce bireyin ticari balıkçılık faaliyetleri sırasında ağlara takılarak ömrünü yitirdiğine dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu cinsin korunmasına yönelik tedbirlerin artırılması gerektiğini vurgularken, yapılan araştırmaların farkındalık oluşturmasını umut ediyor.
TARİHE TANIKLIK EDEN BİR CANLI
Yaklaşık 400 yıllık ömrüyle Grönland köpekbalığı; Fransız İhtilali’nden Sanayi Devrimi’ne, çağdaş çağın başlangıcına kadar pek çok tarihi periyoda okyanusların derinliklerinde tanıklık etmiş olabilir. Bu özelliğiyle tabiatın en etkileyici ve gizemli canlıları ortasında yer almaya devam ediyor.