Modern kozmolojinin kalbi, cihanın devasa ölçeklerde her yerde tıpkı (homojen) ve her tarafta eş paha (izotropik) olduğu varsayımıyla atar. Lambda-CDM olarak isimlendirilen standart model, Albert Einstein’ın genel görelilik kuramından beslenerek kainatı azamî simetriye sahip bir uzay-zaman dokusu olarak tanımlar. Bu yaklaşım, karmaşık denklemleri sadeleştirerek kainatın genişlemesini anlamamıza imkan tanır.
Ancak Büyük Patlama’nın yankısı olarak bilinen Kozmik Mikrodalga Art Plan Işıması (CMB) üzerindeki hassas ölçümler, bu kusursuz tabloda çatlaklar olduğunu fısıldıyor.
Hubble Tansiyonu ve Kozmik Dipol Bilmecesi
Bilim insanlarını asıl düşündüren nokta, yalnızca cihanın genişleme suratındaki ölçüm farklılıklarını içeren “Hubble Gerilimi” değil; çok daha derin bir sorun olan “Kozmik Dipol Anomalisi”.
Normal kaidelerde, gökyüzünün bir tarafının başkasından binde bir oranında daha sıcak olması (dipol yapı), standart modelle çelişmez. Lakin bilimsel tutarlılık gereği, bu sıcaklık farkının kainattaki husus dağılımıyla, yani galaksilerin dizilimiyle birebir örtüşmesi gerekir.
Ellis-Baldwin Testi: Cihan Sınıfta mı Kaldı?
1984 yılında ortaya atılan ve Ellis-Baldwin testi olarak bilinen sistem, bu tutarlılığı sorgulamak için uzak radyo galaksileri ve kuasarları mercek altına alıyor. Standart modelin geçerli olması için ışımadaki sapma ile galaksi dağılımındaki sapmanın eşleşmesi kaide.
Fakat son araştırmalar çarpıcı bir gerçeği gün yüzüne çıkardı: Cihan bu testi geçemedi. Farklı teleskoplar ve farklı dalga uzunluklarıyla yapılan bağımsız müşahedeler, uzak gök cisimlerinin dağılımındaki dipol yapının, art plan ışımasıyla uyumsuz olduğunu kanıtladı.
Yeni Bir Kozmoloji Kapıda mı?
Bu uyumsuzluk, yalnızca kolay bir hesap yanılgısı değil; cihanın temel tarifi olan FLRW (Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker) metriğine yönelik direkt bir meydan okuma olarak nitelendiriliyor. Şayet cihan sahiden “yamuk” bir yapıdaysa, fizik kitaplarının baştan yazılması gerekebilir.
Geleceğin Gözcüleri Misyon Başında:
Euclid ve SPHEREx uyduları yakında daha net bilgiler sunacak.
Vera Rubin Gözlemevi, cihanın derin haritasını çıkaracak.
Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, bu devasa data yığınlarını tahlil ederek yeni bir cihan modelinin kapısını aralayacak.