Bir vakitler yalnızca tıp fakültelerinde yahut özel koleksiyonlarda görülen insan iskeletleri, artık toplumsal medyanın tanınan “dekorasyon” trendlerinden biri haline geldi. Bristol Üniversitesi Anatomi Profesörü Michelle Spear’in yürüttüğü araştırma, insan kalıntılarının ana akım internet sitelerinde ve toplumsal medya platformlarında “yaşam usulü aksesuarı” olarak pazarlandığını belgeledi.
TikTok’ta “SkullDecor” yahut “OdditiesTok” etiketleriyle paylaşılan görüntülerde, gerçek insan kalıntıları antika kitapların yanında birer süs eşyası üzere sergileniyor. Bu ticaretin gerisinde yatan en büyük etken ise kanunların teknolojinin gerisinde kalması. Birleşik Krallık’taki 2004 tarihli “İnsan Dokusu Yasası”, bağışlanan vücutların kullanımını düzenlese de bu yasa sırf 100 yaşından genç kalıntılar için geçerli. Bu durum, satıcılar için gri bir alan yaratıyor.
KEMİKLER VİKTORYA PERİYODU DİYE SATILIYOR
İnternet üzerindeki satıcılar, ellerindeki kafatasını “Viktorya Dönemi” olarak etiketleyerek yasal kontrolden kaçabiliyor. Alıcıların evrak talep etmemesi ve platformların köken sorgulamaması, bir ülkeden başkasına kontrolsüz kemik sevkiyatının önünü açıyor. ABD’de ise eyalet maddelerinin farklılık göstermesi, ticaretin hudutları kolay kolay aşmasına neden oluyor.
Bugün internette satılan kemiklerin birçok, rahatsız edici bir tarihi art plana sahip. 19. yüzyılda İngiltere’de mezar soygunculuğunu önlemek için çıkarılan yasalar yetersiz kalınca, Hindistan ana kemik tedarikçisi haline gelmişti.
Verilere nazaran, 1980’lerde Hindistan’dan yılda yaklaşık 60 bin tam iskelet ihraç ediliyordu. Bu kemiklerin birçok fakir ailelerin cenazelerinden yahut mezar hırsızlığı yoluyla elde ediliyordu. 1985 yılında çocuk iskeletlerinin ihracatını ortaya çıkaran bir skandal sonrası Hindistan bu ticareti yasakladı; onu 2008’de Çin izledi; lakin uzmanlar, o periyottan kalan binlerce iskeletin bugün hala “açık pazarda” el değiştirdiğini belirtiyor.
“İNSAN ONURU MESELESİ”
Araştırmacılar, bir vakitler ismi, ailesi ve öyküsü olan insanların, bugün bir “tık” ile satın alınan dekoratif nesnelere indirgenmesinin etik boyutuna dikkat çekiyor. Profesör Spear ve ekibi, insan kalıntılarının ticari bir mal olmaması gerektiğini vurgulayarak, bu durumun yalnızca ölenlere saygısızlık değil, insan onuruna karşıt bir “tüketim kültürü” yarattığını savunuyor.